به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، بیستوهشتمین برنامهٔ ادبی تماشا اول آذرماه در سالن صفارزاده برگزار شد.
بخش آغازین این برنامه به گفتگوی شرکتکنندگان و هیئت علمی تماشا در راستای بهبود کیفیت این سلسلهجلسات اختصاص داشت.
در این بخش که با حضور فریبا یوسفی، محمدرضا وحیدزاده و صفالو همراه بود درباره دغدغه شاعران، گروهبندیها و انتشار چکیده نظرات و مباحث شرکتکنندگان در قالب دوماهنامه صحبت شد.
وحیدزاده اظهار کرد: اگرچه شاعر دوست ندارد در چهارچوب قرار گیرد اما ما میخواهیم کار جمعی با اقتضائات نظم را داشته باشیم و با تبادل نظر به سمت بهتر شدن آن پیش رویم.

او به نمونههای پیوند خلاقیت و آموزش آکادمیک پرداخت و تاکید کرد: ما وسط تناقض و پیچیدگیهایی هستیم و میخواهیم از توانایی و استعداد هم بهره ببریم و همافزایی کنیم و از سوی دیگر کار شاعری چندان این گروهبندی را برنمیتابد ولی آنچه مسلم است این است که تعامل برای رشد ما مفید است.
در ادامه انتقادها و نقطهنظرات مطرح شد.
در موضوع «روایت انسان» حجتالاسلام محمدامین نخعی بر این نکته تاکید کرد: لازم است کسی که میخواهد شعری بسراید یا داستان بنویسد، حس شخصیت قصه را درک کند تا لحظه تولد بوجود آید.
او در ادامه به بحث عشق در قصههای دینی و قرآنی پرداخت و افزود: یکی از نکات مهم در نگارش درونمایه عشق است؛ قصه حضرت ابراهیم و حضرت یوسف، را در نظر بگیرید که در این دو داستان ماجرای دلبستگی حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل را میبینیم که رابطه عاشقانه مثل بذری در دل روایت کاشته میشود و در ماجرای حضرت یعقوب و حضرت یوسف این عشق به کمال میرسد. به طوریکه میتوان گفت اساسا قصه در پرداخت و روایت قرآن به واسطه حضرت یوسف و حضرت یعقوب متمرکز است و درونمایه عشق نقطه عطف ماجراست.

حجتالاسلام نخعی افزود: قصه با خواب معشوق شروع و با وصال تمام میشود. پرداختن بهاین مقوله به این معناست که در محیط دینی، عشق پذیرفته شده است و شاعر هم رابطه عاشقانه را میپذیرد و آن را با فهم عموم گسترده میکند.
او با طرح این سوال که چرا در سرودن شعر از عاشورا نوشتن از علی اکبر سخت است؟ گفت: با نویسنده ارتباط درست برقرار نشده درحالیکه وقتی مبنای درستی در یک ماجرا پیدا کنیم و قصه را بدانیم حس را میتوانیم پرورش دهیم.
حجتالاسلام نخعی جذابیت را مهمترین وجه فرم روایت دانست و افزود: روایت نیاز فطری انسانهاست و اگر بیان آن را جذابتر کند مخاطب بیشتری خواهد داشت.
حجتالاسلام نخعی با اشاره به عدم تمایل جبر از سوی پیامبران و قائل شدن حق انتخاب برای افراد اظهار کرد که یکی از موارد در عدم انتخاب راه اشتباه، شخصیت افراد است و عزت نفس باعث میشود که فرد به راحتی مسیر انحراف را انتخاب نکند.
او تاکید کرد: تربیت ناخودآگاه، اثرگذاری بیشتر به دنبال دارد و بهتر است در روایات هم هنرمند تربیتی بجا و به میزان لازم از اصل تربیتی بهره ببرد.
حجتالاسلام نخعی افزود: انسان امروز انسان دیروز و پریروز است چون انسانیت را به عشق و نفرت و وسوسه و درونمایه انسانی باید تعریف کنیم. همه یکی هستیم و هرکس صرفا بر اساس رشد شخصی در یک وجه متفاوت میشود. گاه در رشک و حسادت پیشی میگیرد و گاه در عشق و احترام به انسانیت.
محمدرضا سنگری که دیگر سخنران بیست و هشتمین برنامهٔ دورهٔ ادبی تماشا بود، درباره استفاده از قرآن در سرودهها به لحاظ شکل، محتوا و درونمایه توضیحاتی ارائه کرد.

او با بیان اینکه در شاخصترین غزل که لنگرگاه شعر انقلاب است، میتوان از قرآن بهره برد، به ۷ توصیه حافظ که به توجه بر قرآن تاکید دارد پرداخت.
سنگری درس قران را به عنوان خلوت شاعرانه از نگاه حافظ معرفی کرد و افزود: قرآن غمزدا و آرامشبخش انسان است. کسی که قرآن بخواند الهامات قرآنی دریافت میکند. سومین مسئله هم این است که قرآن حفظ کنید تا درخت شعر شما بارور شود.
او ادامه داد: نکته دیگر حافظ این است که قرآن را با حکمت در آمیزید تا شعر حکمی در شما بجوشد. با قرآن باشید که با قرآن از ظلمت رهایی مییابید.
سنگری در بخش دیگری از سخنانش درباره بهرهگیری از قرآن در انتخاب واژگان و مفاهیم صحبت کرد و گفت: نکته اول انتخاب واژه مناسب است که گاه بعد خلق شعر در بازخوانی باید پیدا کنید. بزرگترین شاعران هم شعرشان را پش از سرودن بازنگری و بازخوانی و بازنگری کردهاند.
او با اشاره به آیات قرآن خصوصیت تاریکی را سیاهی، سردی و سکوت معرفی کرد و افزود: یکی از ویژگی واژه، سطوح معنایی واژه یا شبکه واژگانی است که در ظاهر هم معنا هستند ولی به لحاظ موسیقایی و مفهومی با هم تفاوت دارند. شاعر باید این سطوح را بشناسد و بداند چه زمانی کدام واژه را بکار ببرد.
او با اشاره به نمونههای متعدد بر اهمیت واژهگزینی تاکید کرد.
این پژوهشگر و ادیب تاکید کرد که محفلخوانی با توجه به بازخورد مخاطب به درک بهتر در انتخاب واژه کمک میکند.
او خطاب به حاضران گفت: به وجوه واژهها دقت کنید. واژهها زنده هستند و با ما حرف میزنند؛ واژهها بو، موسیقی و صدا دارند ممکن است بمیرند و ممکن است در یک رستاخیز توسط شاعری دیگر زنده شوند.
سنگری ادامه داد: خودتان را اسیر قافیه و ردیف نکنید. گاه ادامه یک قافیه که در آغاز شعر بدستتان آمده، بسیار سخت است و گاه ردیف دشواری برای شعر انتخاب میشود که میتواند تغییر یابد یا از شعر حذف شود.
او ادامه داد: قرآن از قافیه نزدیک به قافیهای که گره ایجاد کرده، استفاده کرده است و این روشی است که شاعران هم میتوانند از آن بهره ببرند.
سنگری نکته دیگر درالگوبرداری از قرآن را آغازینههای متفاوت آن معرفی کرد و یادآور شد: ما یک لذت شنوایی و یک لذت دیداری از شعر داریم. آغازینههای متفاوت یا مطلع که با پرسش همراه است را در جزء قرآن۳۰ میبینیم، سورهای که با پنج پرسش همراه است. بر همین اساس میتوان گاه شعر را با پرسش آغاز کرد تا فرصت همراهی سریع ایجاد شود. البته آغازینههای سوگندآمیز هم از جمله مواردی است که در قرآن میبینیم.
این ادیب و پژوهشگر تصریح کرد: هیچگاه یک مفهوم بزرگ را یکباره مطرح نکنید. خداوند هم در قرآن گاهی برای طرح یک مفهوم ۱۱ قسم میخورد. استفاده از واژه برجسته مثل «هان» یا «وای» یا فعل در آغاز کلام، همچنین راز و رمزافکنی با حروف مقطعه از جمله مواردی هستند که میتوانند در شعر مورد بهرهبرداری قرار گیرند.
او آغاز متفاوت با نفی کردن را از دیگر نمونههایی که در قرآن آمده مطرح کرد که زیرکانه وجه اثباتی را برای ما بیشتر میکند.
سنگری در بخش دیگر سخنانش، آغاز شعر با خطاب قرار دادن را یکی دیگر از مواردی که میتواند از قرآن الگوبرداری شود دانست و یادآور شد: بهرهگیری از ظرفیت تکرار که به صورت بجا باشد، میتواند به کیفیت سرودهها کمک کند. البته در تجلی خداوند تکرار وجود ندارد و گویا خداوند هربار نکته جدیدی میفرماید.
او در پایان حرکت موازی دوربین که هنرمندانه است و شاعر از یک صحنه به صحنه دیگر گریز میزند و دوباره به صحنه اول بازمیگرد را با اشاره به نمونههای قرآنی آن تشریح کرد.
«گواه» زیر ذرهبین سعید بیابانکی
مجموعه غزل «گواه» اثر فاطمه زاهدمقدم از دستهٔ کتابهای مطلع بوده که در بخش دوم جلسات ادبی «تماشا» مورد نقد و بررسی سعید بیابانکی، فریبا یوسفی و شاعران حاضر در جلسه قرار گرفت.
بیابانکی با قرائت غزلی از این مجموعه اظهار کرد: خواندن این کتاب بسیار برایم لذتبخش بود. شعر یک فرآورده زبانی است و زبان مجموعهای از واژه، هجاها، صناعات و آرایههای ادبی، لحن و گویش است و شعر در دل آن اتفاق میافتد و هرچه شاعر زبان را عمیقتر درک کند اتفاقی که رقم میزند، خوشایندتر است.
او ادامه داد: هرچه شاعر به زبان احترام بگذارد به مخاطب احترام گذاشته چون او بخشی از شاعر است و به شعر حیات میبخشد.
بیابانکی با بیان خاطرهای از سرودن شعر در دوران نوجوانی خود، عنوان کرد: ممکن است شاعر شعری بگوید که مخاطبش هنوز به دنیا نیامده باشد.

او با تاکید بر اینکه احترام به زبان، ارزش افزوده به شعر میبخشد، یادآور شد که در کتاب «گواه» لحظاتی که احترام به زبان گذاشته زیاد است.
بیابانکی افزود: طی دهه اخیر آنقدر که دنبال خلق معنا رفتهایم دنبال خلق زبان نرفتهایم. در دوره سبک هندی شاعر زبانآور نیست ولی در دوره سبک عراقی حافظ و عطار را میبینیم.
او افزود: رسیدن به زبان کار دشواری است و وسواس خاصی میطلبد. همچنین کار شاعر همچون گوهرتراش است و شاعر راحت از کنار کلمات و حرفها نمیگذرد.
بیابانکی عنوان کرد: شاعر در کتاب «گواه» گوهرتراشی کرده است. سوال این است که شاعر زن معشوق خود را چگونه ستایش میکند. بر همین اساس شاعر مجموعه «گواه» دنبال جهان زنانه رفته و آن را به ما نشان داده است..
بیابانکی همچنین خاطرنشان کرد: در متنی که خوانده میشود، آنچه شما را جذب میکند کشف است یعنی آنچه که دیگران ندیده و شاعر فقط دیده است. من در نگاه اول به کتاب «گواه» کشفهای ارزشمندی را دیدم. همچنین نیمه اول کتاب پراتفاقتر است. در این کتاب تنوع در وزن کم است و وزن محدودیتهایی برای کلمات دارند.
او در پایان چند غزل از این کتاب را برای حاضران خواند و به ویژگیهای مهم آنها اشاره کرد.
فریبا یوسفی دبیر دورهٔ ادبی تماشا نیز درباره این مجموعه گفت: در اولین مواجههام با شعرهای این مجموعه حس کردم غزلها، تفاوت قابل ملاحظه با غزلهای شاعران جوان دارد چرا که اخیرا کمتر شعر عاشقانه در غزل خانمها دیده بودم و حس کردم آنچه فکر میکردم در حال رنگ باختن است در این اثر دارد سیر خود را بهروز ادامه میدهد.
او افزود: شاعر درونیترین احوال خود را رنگ بخشیده است و ابیات متعددی در این کتاب میبینیم که هم رنگ عاشقانه و هم زنانه دارد و این بیان درست و دقیق یک زن شاعر است. این وضعیت را هم میتوان در فضای زنانه و متناسب با احوال زنانه دید، هم در بیان جسارتهای زنانه مشهود است. او سپس به نمونههایی از بیتهای عاشقانه که زبان و بیان زنانه دارند اشاره کرد و شاعران جوان را به سرودن تغزلی در کنار سایر گونههای شعری دعوت کرد.
یکی از شاعران حاضر در نشستِ نقد و بررسی مجموعه شعر «گواه» اظهار کرد که فاطمه زاهدمقدم در این مجموعه خود را سروده و همانطور که جزئیات زندگی برایش اهمیت دارد با نگاه زنانه تمام این موارد را در شعرش آورده است. او مطالعات برون دینی دارد و به همین دلیل هم کلمات متفاوت را در اشعارش میتوان دید.
یکی دیگر از شاعران از پایان برخی از اشعار با امید و توصیف لحظات عاشقانه در چهارچوب متعارف سخن گفت.
نظر شما